Hill County Texas’tan Bir Yıllık Yasak: Yerel Direnişin Hukuki Cephesi

Hill County Texas’ın hyperscale veri merkezi izinlerini bir yıl boyunca dondurma kararı, ABD’nin en dost canlısı eyaletinde bile texas veri merkezi yasağı tartışmasını ulusal gündeme taşıdı. Dallas’ın doğusundaki bu küçük kontluk, çiftçi arazilerine doğru genişleyen sunucu çiftliklerine karşı yerel direnişin yasal cephesini açtı ve benzer adımları cesaretlendirdi.

Hill County Texas’ın Bir Yıllık Yasağı

Bloomberg’in 13 Mayıs tarihli haberine göre Hill County Komiserler Kurulu, kontluk genelinde yeni veri merkezi başvurularını oybirliğiyle on iki ay süreyle askıya aldı. Dallas exurb pauses data center permits in rare Texas rebuke başlıklı dosya, kararın Dallas-Fort Worth metropolünün dışında, eyaletin geleneksel olarak iş dünyasına en açık bölgelerinden birinde alınmış olmasının sembolik ağırlığına dikkat çekiyor. Texas, ERCOT şebekesinin esnek doğası, ucuz arazi ve düşük vergi yükü sayesinde son dönemde Virginia’ya yetişen ikinci büyük sunucu kümesine ev sahipliği yapıyordu.

Hill County’nin moratoryumu, sıradan bir bürokratik gecikme değil. Komiserler Kurulu, mevcut imar planının bu ölçekte tesisleri öngörmediğini, su tüketimi, gürültü kirliliği, gece aydınlatması ve elektrik şebekesi üzerindeki baskının yeterince çalışılmadığını gerekçe gösterdi. Karar; doğal gaz turbinleriyle kendi enerjisini üretmeyi planlayan, saatte bir milyon galon su tüketme ihtimali olan ve 1.500 dönümlük bir parsel için ön anlaşma imzalamış olan üç ayrı geliştirici dosyasını rafa kaldırdı. Yerel medyanın aktardığına göre çiftçilerin önemli bir kısmı, dönüm başına on katı pazar fiyatına kadar varan teklifleri geri çevirdi. Mısır ve buğday yetiştirilen toprakların kuşak ötesi miras değeri, kısa vadeli nakit avansının önüne geçti. Komisyon ayrıca on iki aylık süre boyunca bağımsız bir mühendislik firmasından tam kapsamlı bir data center moratorium etki analizi rapor alacağını duyurdu. Bu uygulama, Teksas’ın diğer kırsal kontluklarına şablon oluşturacak nitelikte ve eyalet meclisindeki muhalefet kanadı tarafından “akıllı duraklat” olarak alkışlandı.

Utah 9 Gigavatlık Projeye Yerel Protesto

Hill County kararını besleyen ulusal iklim, Utah’tan gelen 9 gigavatlık megaproje haberiyle daha da kızıştı. Tooele kontluğunda kurulması planlanan tesis, tek başına orta büyüklükte bir Avrupa ülkesinin elektrik tüketimine eşdeğer bir enerji talebi öngörüyordu. Bölgenin akifer su seviyeleri, Büyük Tuz Gölü’nün kuruma trendine paralel olarak son on yılda ciddi şekilde gerilemiş durumda. Tesisin soğutma sistemi için çekeceği milyonlarca galon su, çiftçilerin sulama haklarıyla doğrudan çakıştı.

Yerel STK’lar ve Utah Üniversitesi’nden hidroloji uzmanları, projenin tek başına bölgenin yeraltı su rezervinin yüzde sekizini absorbe edebileceğini hesapladı. Mormon kilisesi mensubu bazı çiftçi aileler, dini kongre dergilerinde yayımladıkları mektuplarla protestolara açık destek verdi. Eyalet valisi, baskı altında projeyi yeniden değerlendirmek üzere bir komisyon kurmak zorunda kaldı. Geliştirici şirket, eleştirilere yanıt olarak kapalı devre soğutma ve hava akımı dizaynına geçeceğini açıklasa da, su talebi konusunda yapılan revizyon yetersiz bulundu. Bölgedeki belediye başkanları, “su olmadan yaşam olmaz, sunucu olmadan olur” sloganıyla yan yana gelen seyrek bir koalisyon oluşturdu. Bu vaka, hill county yasak tartışmalarıyla aynı dönemde patlak verdiği için medyada birlikte anılmaya başladı ve hyperscale tesislerin sadece elektrik değil, su politikalarını da yeniden şekillendirdiğini gösterdi. Avrupa’da yaşananlar düşünüldüğünde bu hat, Danimarka’da görülen avrupa moratoryumu deneyimiyle paralel ilerliyor.

New Orleans, Madison ve Diğer Yerel Banlar

↑ Başa dön

New Orleans City Council, Mart ayında oybirliğine yakın bir oyla şehir sınırları içindeki tüm yeni veri merkezi başvurularına on iki aylık moratoryum getirdi. Karar, Mississippi nehri kıyısındaki eski sanayi parsellerini hedef alan bir hyperscaler dosyasının sızdırılmasının ardından geldi. Bölge sakinleri, Katrina sonrası yeniden inşa edilen güç şebekesinin ek yük taşıyamayacağını ve sunucu çiftliklerinin yarattığı ısı adası etkisinin nem oranı zaten yüksek olan şehirde yaşam kalitesini düşüreceğini öne sürdü. Konsey, on iki ay boyunca bir kentsel planlama enstitüsünün hazırlayacağı detaylı bir alan yönetmeliği bekleyecek.

Madison Wisconsin’de ise belediye meclisi, daha kalıcı bir adım atarak imar yönetmeliğine doğrudan veri merkezi tanımı ekledi. Yeni düzenlemeye göre yirmi megavatın üzerinde enerji çekecek tesisler “endüstriyel ağır” sınıfına girecek ve şehir merkezine yirmi kilometrelik mesafe içinde inşa edilemeyecek. Kararın çıkış noktası, kırsal Wisconsin’deki bir kasaba toplantısında bir at çiftliği sahibinin söylediği “atlarımız ürküyor, ışıklar gece boyunca yanıyor, soğutma fanlarının uğultusu uyumamıza izin vermiyor” şeklindeki tanıklıktı. Yerel basında manşet olan bu cümle, soyut elektrik faturası tartışmalarını somut bir yaşam kalitesi sorununa çevirdi. Georgia ve Michigan’da da kontluk düzeyinde benzer yasaklar yaygınlaştı. Atlanta çevresindeki sekiz kontluğun üçü, kısmi veya tam moratoryum uyguluyor. Michigan’da ise Detroit’in batısındaki üç belediye, yeşil alan dönüşümlerini geçici olarak askıya aldı. Bu tablonun arka planında elbette tüketicilerin hissettiği elektrik fatura dalgası da etkili.

48 Projenin Bloke veya Geciktirilmesi: $156 Milyar

Sektör analistlerinin son derlediği veriler, son on iki ayda Kuzey Amerika genelinde 48 ayrı hyperscale veya kolokasyon projesinin yerel direnişle bloke veya en az altı ay geciktirildiğini gösteriyor. Bu projelerin toplam yatırım değeri 156 milyar dolara ulaşıyor. TechCrunch’ın hazırladığı public opposition to AI infrastructure is heating up başlıklı dosya, bu dalganın artık marjinal bir aktivist hareketi olmadığını, kasaba meclislerinden eyalet senatolarına kadar yatay bir koalisyona dönüştüğünü vurguluyor.

Engellenen projelerin yarısından fazlası 100 megavat ve üzerinde enerji talep eden hyperscale tesisler. Bu projelerin coğrafi dağılımına bakıldığında bir kümelenme dikkat çekiyor: Virginia Loudoun kontluğu çevresinde dört, Ohio’da üç, Indiana’da iki, Oregon’da iki, Texas’ta dört ve geri kalan eyaletlerde dağınık halde toplam otuz üç adet. Geciken projelerin gerekçeleri arasında en sık karşılaşılanlar; sınır komşusu yerleşimlerin imar itirazları, federal çevre etki raporlarının uzaması, sulak alan koruma yönetmelikleri ve elektrik şirketlerinin şebeke entegrasyon tarihlerini sürekli ileri atması. Sektör temsilcileri, projelerin “iptal” yerine “ertelenme” sayılması gerektiğini savunsa da yatırım kararı verilmiş 156 milyar dolarlık portföyün rafa kalkması, sermayenin maliyetini ciddi biçimde artırdı. Tahvil piyasasında veri merkezi geliştiricilerinin spread’leri son altı ayda 80 baz puan açıldı. Bazı kurumsal yatırımcılar, geleneksel hyperscale yerine daha küçük ölçekli, dağıtık dizayna geçiş aradıklarını açıkladı. Bu noktada gündeme gelen alternatiflerden biri konut tipi çözüm yaklaşımı.

New York’un 3 Yıllık Moratoryum Tasarısı

Yerel kontluk kararlarının ötesine geçen ilk büyük eyalet adımı, New York Eyalet Meclisi’nden geldi. Albany’deki Demokrat meclis üyeleri, eyalet genelinde 75 megavatın üzerindeki tüm yeni veri merkezi izinlerine üç yıllık bir moratoryum öneren tasarıyı meclis komisyonuna sundu. Tasarı, sadece yeni başvuruları değil, halihazırda izin almış ancak inşaata başlamamış projeleri de kapsıyor. Üç yıllık süre, eyaletin iklim kanunu hedefleri olan uzun vadeli emisyon kotalarıyla uyumlu bir altyapı planlaması yapılması için “soluk alma penceresi” olarak tanımlanıyor.

Tasarının arkasındaki rasyonel, eyaletin yenilenebilir kaynaklara geçişinin veri merkezi talebinin gerisinde kalması. Şu anki büyüme hızıyla, eyaletin uzun vadeli hedeflerini tutturması için inşa edilmesi gereken rüzgar ve güneş kapasitesi, hyperscale yatırımları nedeniyle iki katına çıkıyor. Eyalet Çevre Koruma Bakanlığı’nın iç raporu, mevcut izinli projelerin tamamı devreye girerse eyalet emisyon hedeflerinin yüzde on iki sapacağını hesapladı. Cumhuriyetçi muhalefet, tasarının “ekonomik intihar” olduğunu savunuyor ve Hudson Vadisi ile Buffalo bölgesinde planlanan dokuz büyük tesisin Pennsylvania veya Ohio’ya kaçacağını öne sürüyor. Vali, henüz tasarıya açık destek vermedi ancak yakın çevresi medyaya “duraklatma” yerine “kotalı izin” formülünü değerlendirdiğini söyledi. Tasarı geçerse, Kuzey Amerika’da eyalet düzeyinde en kapsamlı data center moratorium uygulaması olacak ve diğer kuzeydoğu eyaletlerinin politik iştahını ölçen bir turnusol kağıdı işlevi görecek.

Maine Governor’unun Vetosu

↑ Başa dön

Direniş dalgasının yerleşik siyasetle ilk büyük karşılaşması Maine’de yaşandı. Eyalet Meclisi, Nisan ayında 18 aylık bir veri merkezi moratoryum tasarısını hem alt hem üst kamarada geçirdi. Ancak Demokrat vali, tasarıyı veto etti ve metni meclise iade etti. Maine governor vetoes data center moratorium başlıklı TechCrunch dosyası, vetonun arkasındaki ekonomik baskıyı ve kuzey Maine’in kağıt fabrikası sonrası dönüşüm planlarındaki sunucu çiftliği umutlarını anlatıyor.

Valinin veto gerekçesi üç ana noktaya dayanıyordu: birincisi, eyaletin azalan genç nüfusunu tutmak için yüksek ücretli teknoloji işlerine ihtiyaç olduğu; ikincisi, federal CHIPS programının dolaylı uzantısı olarak gelen kurumsal yatırımları geri çevirmenin uzun vadeli zararı; üçüncüsü, mevcut izin sürecinin halihazırda yeterince katı olduğu. Veto, çevreci STK’lar ve yerel kasaba meclisleri tarafından sert tepkiyle karşılandı. Augusta önünde küçük çaplı protestolar düzenlendi. Meclis, vetoyu aşmak için gereken üçte iki çoğunluğu sağlayamadı ve tasarı düştü. Ancak benzer bir tasarı, daha dar kapsamlı haliyle yıl içinde yeniden gündeme alınacak. Maine vakası, moratoryum hareketinin her zaman zafer kazanamayacağını ve yerel iş yaratma argümanının hala güçlü bir karşı koz olduğunu gösterdi. Sektör temsilcileri, vetoyu bir dönüm noktası olarak okudu ve diğer eyaletlerdeki lobi faaliyetlerinin tonunu yumuşatmaya başladı.

Echelon Anketi: %46 Direniş

Direnişin sokak görünürlüğünün arkasında, kamuoyunun ölçülebilir kayması var. Echelon Insights’ın ulusal çaplı son anketi, ABD seçmenlerinin yüzde kırk altısının kendi kasabalarına yeni bir veri merkezi inşasına karşı olduğunu, yüzde otuz beşinin desteklediğini, geri kalanın kararsız olduğunu gösterdi. Bir önceki ölçümle karşılaştırıldığında muhalefet on iki puan artmış durumda. Anketin alt kırılımları daha ilginç bir tablo çiziyor. Kırsal seçmenler arasında muhalefet yüzde elli üçe çıkıyor. Üniversite mezunu kentli seçmenlerde bile destek yüzde kırkın altına düştü. Yaş grupları arasında en sert muhalefet 35-54 yaş arası ev sahibi kesimde toplanmış durumda. Bu grup, hem emlak değerlerinin düşmesinden hem de çocuklarının okul su şebekesinden kaygı duyuyor.

• Kırsal seçmen: yüzde 53 karşı, yüzde 27 destek
• Kentli profesyonel: yüzde 41 karşı, yüzde 39 destek
• Ev sahibi: yüzde 49 karşı, yüzde 33 destek
• Kiracı: yüzde 42 karşı, yüzde 38 destek
• 18-34 yaş: yüzde 44 karşı, yüzde 36 destek
• 35-54 yaş: yüzde 50 karşı, yüzde 31 destek
• 55+ yaş: yüzde 45 karşı, yüzde 37 destek

Anket, parti çizgisinden bağımsız bir muhalefet eğilimi gösteriyor. Cumhuriyetçi seçmenlerin yüzde kırk dokuzu, Demokrat seçmenlerin yüzde kırk dördü kendi yerleşim alanlarındaki projeye karşı. Bu tabandaki örtüşme, siyasi sınıfın iki yakasında da hareket alanı yaratıyor. Yapay zeka altyapısı tartışması artık eyalet meclisi koridorlarından çıkıp seçim broşürlerine girdi. Ankete göre seçmenlerin yüzde otuz biri, oy verdikleri adayın veri merkezi politikasının “önemli” veya “çok önemli” olduğunu söylüyor. Bu oran, beş yıl önce yapılan benzer anketlerde tek haneli rakamlardaydı. Konuyla ilgili genel arka plan için detaylı rehberimiz dosyasına da bakılabilir.

Sanders ve DeSantis’in Çift Taraflı Tutumu

Tabandaki bu örtüşme, üst siyasette de yansımasını buldu. Vermont senatörü Bernie Sanders ve Florida valisi Ron DeSantis, normalde aynı cümlede anılmayan iki politik figür, son üç ay içinde birbirine şaşırtıcı derecede benzer söylemlerle hyperscale veri merkezlerine cephe aldı. Sanders, Senato kürsüsündeki konuşmasında “büyük teknoloji şirketlerinin elektriğimizi çalıp faturamızı şişirmesi” söylemiyle tüketici cüzdanı eksenine vurgu yaptı. DeSantis ise eyalet basın toplantısında “küresel yapay zeka kartelinin Florida’nın su kaynaklarını sömürmesine izin vermeyeceğiz” diyerek yerel egemenlik eksenini öne çıkardı.

İki söylem farklı argüman zincirlerini kullanıyor ama varış noktası benzer: hyperscale tesislerin maliyetinin yerel halka, kârının uzaktaki teknoloji devlerine ait olduğu tezi. Bu çift taraflı politik dalga, sektör temsilcilerini hazırlıksız yakaladı. Geleneksel olarak Demokratlardan çevre, Cumhuriyetçilerden enerji maliyeti eleştirisi gelmesi beklenirken, son aylarda iki cepheden de aynı anda baskı yükselmeye başladı. CNBC’nin AI data centers and Pennsylvania Republicans dosyası, Pennsylvania midterm seçim kampanyasında Cumhuriyetçi adayların veri merkezi karşıtı söylemi nasıl benimsediğini detaylandırıyor. Marcellus Shale doğal gaz havzasının üzerinde oturan eyalette, hyperscale tesislerin yerel doğal gaz tribünleriyle “ada” enerji altyapısı kurması, kısa vadede ekonomik fayda görünse de uzun vadede ucuz gazın yerel tüketici yerine sunucu çiftliklerine yönlendirilmesi anlamına geliyor. Bu durum, kırsal Cumhuriyetçi tabanın geleneksel “yerel kaynak, yerel halka” söylemiyle çakıştı. Aday brifing notlarında veri merkezi karşıtlığı, sigara, alkol, eğitim gibi standart başlıklarla yan yana yer almaya başladı. Konunun daha geniş çerçevesi için teknoloji haberleri sayfasındaki güncel dosyalara bakılabilir.

Tabloya Genel Bakış: Yerel Direniş Coğrafyası

↑ Başa dön

Bu tablo, direnişin tek bir coğrafi merkezi olmadığını, biriken yerel baskıların ulusal bir dokuya dönüştüğünü gösteriyor. Texas, hyperscale yatırımları için hala en cazip ABD eyaleti olmaya devam ediyor; ancak Hill County direnişi, Dallas çevresindeki diğer kontluklara da örnek oluşturma potansiyeli taşıyor. Pekan ve mısır tarlalarında veri merkezi reklam panoları yerine “Toprağımız satılık değil” pankartları görmek, Teksas’ın geleneksel iş dünyası açıklığı imajını yumuşatıyor. Sektör, geliştirici şirketlerin yerel kabul stratejilerini kökten gözden geçirmesi gerektiğini kabul ediyor. Saha hizmetleri, yerel istihdam taahhütleri, ulaşım yatırımları, okul ve itfaiye bağışları gibi “iyi komşu” paketleri eskisi gibi yeterli olmuyor. Çiftçilerin sembolik direnişi, sermayenin teknik mühendislik kadar sosyolojik mühendislik de yapmasını zorunlu kılıyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Hill County moratoryumu sadece o kontluğu mu kapsıyor?

Evet, karar yalnızca Hill County sınırları içinde geçerli. Ancak Dallas-Fort Worth metropolünün diğer dış kontlukları da benzer süreçleri gündemine aldı. Johnson, Ellis ve Navarro kontluklarında belediye meclisleri konuyu komisyonlara havale etti. Ulusal sektör baskısı yüksek ama yerel kararlar bağımsız ilerliyor.

Yerel direniş hyperscale yatırımları durdurabilir mi?

Tek başına bir bölgedeki direniş, sektörün toplam büyüme trendini durdurmaya yetmiyor. Ancak 156 milyar dolarlık portföyün rafa kalkması ve sigorta primlerinin yükselmesi, sermaye maliyetini doğrudan etkiliyor. Yatırımlar başka eyaletlere kayıyor, daha küçük ölçekli ve dağıtık dizaynlar değer kazanıyor.

Çiftçiler neden yüksek arazi tekliflerini reddediyor?

Kuşak ötesi miras değeri, sembolik bağ ve toplumsal baskı bunun başlıca nedenleri. Bazı bölgelerde çiftçi aileler, komşularıyla aralarındaki sosyal sözleşmeyi bozmaktan kaçınıyor. Su hakları, mera sınırları ve tarımsal sübvansiyonların geleceği belirsizliğini koruyor. Kısa vadeli nakit kazancı, uzun vadeli risklerle dengeleniyor.

Türkiye’de benzer bir direniş hareketi var mı?

Türkiye’de hyperscale veri merkezi yoğunluğu henüz ABD ölçeğine ulaşmadı. İstanbul, Ankara ve İzmir çevresinde planlanan büyük projelerde su ve elektrik tüketimi tartışmaları başladı ama organize bir yerel moratoryum hareketi yok. Sanayi siteleri içine kurulan kolokasyon tesisleri, kırsal hyperscale tesisleriyle aynı sosyal sürtüşmeyi yaratmıyor.

Editör notu: Metindeki sayısal veriler ve haber kaynakları Bloomberg, TechCrunch ve CNBC gibi yabancı otoriteli kanalların açık dosyalarına dayanır. Yorumlar editöryal gözlem niteliğindedir ve yerel idari kararlar değişebilir. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir, bilgilendirme amaçlıdır. Okuyucu kararlarını birinci elden kaynaklarla doğrulamalı. — Mehmet Kara, Teknoloji Editörü